Karst Klein is samen met zijn vrouw, Lilian Klein, vijf jaar geleden biologisch melkveehouder geworden in het Overijsselse Dalfsen. Hun bedrijf, Landjuweel de Hoeven, levert melk aan Rouveen kaasspecialiteiten, een kleine kaasfabriek in de buurt. Op 48 hectare zandgrond grazen zo’n 50 koeien. Al het grasland is blijvend en sinds 4 jaar bestaat 20% van het areaal uit kruidenrijk grasland. Sinds een jaar weiden ze jaarrond, en dat bespaart veel kosten.
Karst vertelt over de start van zijn bedrijf in 2020: ‘Toen ik begon, wist ik dat ik wou boeren op een manier die bij me past: zo natuurlijk mogelijk. Tegelijkertijd zag ik de kosten flink stijgen, net zoals de melkprijs. Dan moet je je afvragen waar je je geld mee wilt verdienen en hoe je de kosten naar beneden haalt. Ik wil graag mijn geld verdienen met mijn gras en de koeien zoveel mogelijk laten weiden. Via het internet kwam ik uit bij Ado Bloemendal van Pure Graze en heb ik de cursus beweiden gevolgd.’
Winters weiden
Karst legt uit waarom de omschakeling naar meer weiden hem aanspreekt: ‘In de basis willen koeien buiten zijn, daar halen ze namelijk het voer op. Sinds dit seizoen staat onze stal de hele winter open. Nu kunnen de koeien zelf kiezen waar ze staan en komt er geen einde meer aan het graasseizoen. Met zo’n systeem blijf je dicht bij de natuur. Je houdt de authenticiteit van het dier in acht dat buiten wil zijn en ruimte wil. Dat wil ik graag voor mijn koeien faciliteren.’
Karst vertelt dat het aan het begin wel spannend was: ‘Je ziet dat er vorst aan komt en vraagt je af, wat zal er gebeuren. Vinden de koeien het wel fijn? Blijven ze wel buiten? Wat vooral tegenzit is je eigen hoofd. Je denkt dat ze het beter binnen hebben maar de afgelopen weken is gebleken dat ze prima tegen de kou kunnen. Zelfs met vrieskou gaan ze iedere dag naar buiten. De drinkbak buiten was bevroren dus komen ze twee keer per dag naar binnen om even wat te drinken, maar dat vinden ze helemaal prima. Vervolgens gaan ze weer lekker naar buiten. Soms gaan er een aantal even binnen liggen. Ik heb me verbaasd over hoe makkelijk ze met de weersomstandigheden omgaan. Koeien hebben meer last van wind dan kou. Daarom doen we ook mee aan de kortingsactie 1001ha bomen. Bomen en struiken creëren beschutting voor de beesten.’
Stripgrazen
Elke dag krijgen de koeien van Karst een nieuw stuk perceel van een halve hectare. Pas na minimaal 60 dagen komen de koeien weer op hetzelfde land terug. Het gras heeft zo genoeg tijd om te groeien en herstellen. ‘Ik heb me ontzettend verbaasd over hoe snel het gras weer terug groeit in het najaar. Tot laat in het jaar had ik nog veel gras op het land en kon ik meer voorraad overhouden. Rond deze tijd van het jaar (januari) hebben ze een stuk minder voer nodig. We rollen nu iedere dag hooi uit op een nieuwe halve hectare zodat ze genoeg binnenkrijgen. Toen de sneeuw begon te smelten was het soms wel lastig. Het is dan erg nat en soms lopen ze een stukje zwart. Maar dit herstelt wel weer.
Minder zorgen
De koeien van Karst zijn voorjaarskalvend. Dit zorgt voor een schommelende melkgift gedurende het jaar maar vereist ook een minder intensieve voedingsbehoefte: ‘Op dit moment (januari) melken we één keer per dag en voeren we een beetje bij. Vanaf februari/maart stoppen we helemaal met melken voor 4 tot 6 weken. Gedurende deze maanden eten de koeien zo’n 7,5 kg aan droge stof hooi wat wordt uitgereden op het land. In april/mei gaan de koeien kalveren en eten ze een stuk meer: ongeveer 15 kg aan droge stof gras. Dan melken we ze twee keer per dag. Problemen zoals melkziekte en uierziekte hadden we vooral met de koeien die in de winter gingen kalveren. Sinds we de kalfjes minimaal 2 weken bij de koe houden, is de kalversterfte lager.’
Door de keuze voor een voorjaarsafkalvende veestapel is het minder van belang om goed maaisel te bewaren tot de winter en daarmee een hoge melkopbrengst te halen. ‘Hooi voeren is gezond voor een koe, het is alleen niet altijd goed voor de melkopbrengst. Ik hoef me daar geen zorgen over te maken. Bovendien eten de koeien in de winter dus een stuk minder.’
Koeien doen het werk
Hoe meer weidegang, hoe meer de koeien zelf zorgen voor het ophalen van hun voer en het verspreiden van de mest: ‘Zo heb je een natuurlijke kringloop. De mest die koeien op het land brengen wordt door de hele bodem verspreid. Een goed bodemleven met schimmeldraden helpt daaraan mee. Bovendien heeft het land nu rustig de tijd om de mest te verwerken in plaats van in één keer een grote gift te moeten verwerken.’
Kosten-batenanalyse
Welke kosten bespaar je?
‘Ik hoef de potstal niet meer in te strooien en alle mest uit de put te halen en vervolgens uit te rijden. Ook hoef ik amper met de trekker aan de slag. Alles wat je in de koe krijgt, hoef je niet te maaien en naar de stal te brengen. Daarnaast is mijn potstal van ongeveer 1000m2 nu leeg. Dit is normaal een kostenpost van 15.000 euro per jaar, voornamelijk door strokosten. Als je dit bijvoorbeeld gebruikt voor een caravanstalling kan de ruimte veel opleveren in plaats van kosten. Dit jaar ga ik nadenken over wat ik met de stal wil doen. Het liefst zet ik het in voor iets wat goed past binnen mijn eigen bedrijf. Door het extensieve winterweiden systeem, we nu meer tijd en energie voor onze zorgtak en tuin waar we groente- en fruitpakketten lokaal afzetten.’
Waar heb je in geïnvesteerd?
‘Je hebt een goed draadjes systeem nodig waarmee je alles kan afrasteren. Bij mij krijgen ze iedere dag een nieuwe halve hectare land. In de zomer kost het best wat tijd om alles met een draadje te organiseren. In de winter voer ik dus hooi op het land. Daarvoor heb ik een machine aangeschaft. Maar ja, je hebt eigenlijk geen dure trekker meer nodig. Ook moet je dan dus in de kou naar buiten en tegen de regen inlopen. Zo kom je er wel achter dat het echt niet elke dag regent in Nederland!’
Wat is je rendement?
Karst krijgt voor zijn melk de biologische vergoeding plus een toeslag voor USDA (antibiotica vrije zuivel). ‘Mijn melkopbrengst ligt lager dan eerst: Gemiddeld 5.000 liter per koe per jaar. De melk heeft gemiddeld 4,21% vet en 3,60% eiwit. Deze percentages schommelen door het jaar heen. Echter behaal ik met veel minder inspanningen nu al hetzelfde rendement. Alles wat je er niet instopt, hoef je ook niet te betalen. Aankomende jaren ga ik sturen zodat mijn rendement steeds iets hoger wordt.’
Toekomstplannen
Karst blijft erg nuchter over zijn toekomstplannen. ‘Er bestaat geen vaste route. Je begint niet ergens en je komt niet ergens uit. Dit was het eerste jaar winterweiden en volgend jaar gaan we weer een stapje verder. Je weet nooit hoe het jaar loopt en wat het weer doet dus we gaan kijken wat op dat moment goed past.
‘We zijn bezig met extensiveren en daarna gaan we eigenlijk weer intensiveren, maar op een hele andere manier. Niet voor extra opbrengst maar voor efficiëntie. Aankomende jaren ga ik proberen nog meer voorraad op het land te houden zodat ik minder hoef te hooien en bij te voeren. Ook het afkalfpatroon wil ik beter synchroniseren. Het doel is om binnen zes weken alle koeien te insemineren. Als het afkalven sneller gaat en dichter op elkaar zit gaat mijn rendement verder omhoog.’
Past het bij iedereen?
Karst raadt iedereen winterweiden en natuurlijk boeren aan. ‘Ik lees en hoor veel over problemen met opvolgingen, over lasten en stallen en robots en steeds maar meer en steeds beter. Waarom zou je niet wat stapjes achteruitzetten en evenveel verdienen?’
‘Wat belangrijk is, is dat je een heleboel dingen die je hebt geleerd uit moet zetten. Ik merkte dat ik tijd nodig had om tot inzichten te komen. Bij de bedrijven die we bezochten met de cursus van Pure Graze zag ik dat proces ook bij andere boeren gebeuren. Dat is voor mij heel leerzaam geweest. Als je iets voor de eerste keer hoort denk je: die is gek. Maar na de tiende keer horen denk je misschien is het niet zo’n gek idee en dan ga je nadenken over hoe het kan werken.’
>>> Bekijk hier de video van Karst zijn koeien in de sneeuw
>>> Bestel hier kruidenrijk grasland met korting
>>> Lees hier meer over Pure Graze en het cursusaanbod
